VSA-poli: sneller de juiste diagnose en verbeteren van vitaliteit bij vrouwelijke medewerkers

Een innovatief adviesconsult voor vrouwspecifieke aandoeningen. Initiatief vanuit Amsterdam UMC, beschikbaar als model voor landelijke uitrol voor andere (zorg)instellingen.

Vier vrouwen — Amsterdam UMC, Obstetrics and Gynaecology

Algemene informatie VSA-poli

We spreken van VSA, maar deze aandoeningen kunnen voorkomen bij álle mensen die geboren zijn met een baarmoeder en/of eierstokken, ongeacht hun genderidentiteit.

Waarom een VSA-poli?

Vrijwel elke vrouw krijgt in haar leven te maken met minstens één vrouwspecifieke aandoening, zoals:

  • Cyclusstoornissen en menstruatieklachten
  • Hormoongerelateerde (overgangs)klachten
  • Bekkenbodemproblemen

De impact hiervan is groot op dagelijks leven, werk en maatschappij. Uit het NVOG rapport maatschappelijke acceptatie vrouwspecifieke aandoeningen blijkt dat bij vrouwspecifieke aandoeningen de tijd tot een juiste diagnose gemiddeld 7–8 jaar is, met veel (onnodige) consulten bij huisartsen en verschillende specialisten. Ondertussen lopen vrouwen door met hinderlijke klachten, wat vaak resulteert in:

  • Verminderd werkvermogen en werkplezier
  • Verhoogd ziekteverzuim en presenteïsme
  • Onnodige zorgkosten en verlies aan capaciteit in cruciale sectoren zoals de zorg

Recente analyses laten zien dat de potentiële maatschappelijke baten van betere herkenning, diagnostiek en behandeling van vrouwspecifieke problemen in Nederland worden geschat op miljarden per jaar, met name door minder verzuim en betere inzetbaarheid.

De VSA-poli is opgezet om hier concreet iets aan te doen, te beginnen in het eigen ziekenhuis.

Wat is de VSA-poli?

De VSA-poli (Vrouwspecifieke Aandoeningen poli) is een eenmalig adviesconsult voor vrouwelijke medewerkers van Amsterdam UMC met:

  • Cyclusstoornissen en menstruatieklachten zoals hevige bloedingen, pijnlijke menstruaties
  • Hormoongerelateerde (overgangs)klachten zoals opvliegers, slaap- of stemmingsproblemen
  • Bekkenbodemproblemen zoals verzakking, incontinentie, pijn in het bekken

Doelstellingen

De VSA-poli heeft drie doelen:

Voor Amsterdam UMC is berekend dat een daling van het ziekteverzuim bij vrouwelijke medewerkers met ~20% kan neerkomen op >100 fte per jaar en een kostenreductie van ruim 12 miljoen euro.

Vrouwen met de armen om elkaar heen — verbondenheid en steun

Hoe werkt het spreekuur in Amsterdam UMC?

Resultaten en ervaringen tot nu toe in Amsterdam UMC

  • Zeer hoge vraag: Na één intranetbericht was er direct een wachtlijst; promotie is daarna gestopt wegens overspoeling van aanmeldingen.
  • Brede doelgroep: Aanmeldingen komen uit alle functiegroepen: van artsen, verpleegkundigen, OK-assistenten en andere paramedici tot onderzoekers, docenten, analisten, management, staf- en ondersteunende diensten.
  • Dankbaarheid en waardering: Medewerkers ervaren het als sterk signaal van goed werkgeverschap dat het ziekenhuis deze zorg actief faciliteert.
  • Meervoudige problematiek: De meeste medewerkers hebben meer dan één type klacht (bijv. combinatie van cyclusstoornissen en overgangsklachten).

De wetenschappelijke evaluatie loopt via vragenlijsten op 0, 3, 6 en 12 maanden en richt zich op:

  • klachtenverbetering en tijd tot diagnose
  • vitaliteit en werkplezier
  • ziekteverzuim en presenteïsme
  • ervaren drempels in het huidige zorgsysteem
Drie vrouwen samen in gesprek

Voor andere ziekenhuizen: waarom een VSA-poli?

Zorginstellingen kampen met hoge ziekteverzuimcijfers, net als onderwijsorganisaties, waarin veel vrouwen werkzaam zijn. Tegelijkertijd is er:

  • onvoldoende kennis over vrouwspecifieke aandoeningen bij zowel vrouwen als zorgverleners
  • taboe en schaamte, waardoor hulp vaak laat wordt gezocht
  • een druk op huisartsen, waar complexe VSA-klachten moeilijk te triëren zijn

Een VSA-poli biedt:

Laagdrempelige toegang voor eigen medewerkers.

Betere triage naar het juiste loket. Minder onnodige consulten bij huisartsen en niet-passende specialismen; juiste zorg op de juiste plek.

Concrete impact op verzuim en capaciteit. Voor Amsterdam UMC is een businesscase opgesteld die laat zien dat al een beperkte reductie in verzuim enorme capaciteit en kostenwinst oplevert.

We delen onze opzet graag, inclusief:

  • logistiek en juridisch kader van een eenmalig adviesconsult
  • inrichting in EPD (afscherming, break-the-glass)
  • communicatiematerialen voor medewerkers (intranetteksten, folders, webinars)
  • onderzoeksprotocol en vragenlijsten (niet-WMO)

Betrokken artsen VSA-spreekuur Amsterdam UMC

  • Judith Huirne, gynaecoloog en initiatiefnemer

    Judith Huirne

    gynaecoloog en initiatiefnemer

  • Felicia Yarde, gynaecoloog

    Felicia Yarde

    gynaecoloog

  • Isa Bijloo, arts-onderzoeker

    Isa Bijloo

    arts-onderzoeker

VSA-poli consortium

Om de impact van VSA-spreekuren goed in kaart te brengen, is een landelijk VSA-poli consortium opgezet.

Doelen van het consortium

  • Gezamenlijk onderzoek naar:
    • klachtenverbetering en tijd tot diagnose
    • vitaliteit, werkplezier, presenteïsme
    • ziekteverzuim en inzetbaarheid
  • In kaart brengen van drempels in het huidige zorgsysteem en redenen voor diagnostische delay.
  • Leren van verschillen tussen regio's en type centrum.

Samenwerking

Deelname door alle klinieken met VSA-zorg voor eigen medewerkers. Dit hoeft niet het hele VSA-palet te zijn, kan ook bijv. alleen focus op de overgang zijn.

Handen van meerdere vrouwen op elkaar — samenwerking binnen het consortium

Veelgestelde vragen (VSA-poli Amsterdam UMC)

Wat is het doel van de VSA-poli?
Het doel is om middels een eenmalig adviesconsult de tijd tot diagnose te verkorten van vrouwspecifieke aandoeningen zoals menstruatiestoornissen, overgangsklachten en bekkenbodemproblemen bij vrouwelijke medewerkers. Dit draagt bij aan vitaliteit en werkplezier, maar ook aan verbetering werkcapaciteit en vermindering ziekteverzuim.
Wat is de aanleiding van het opzetten van de VSA-poli?
De grote impact (verzuim, kosten) van vrouwspecifieke aandoeningen zoals aangetoond in het NVOG-rapport 'Maatschappelijke acceptatie van vrouwspecifieke aandoeningen'. 80% van het zorgpersoneel is vrouw, VSA spelen dus ook een rol op de werkvloer en dragen bij aan ziekteverzuim. En dat terwijl er al een capaciteitsprobleem in de zorg is. Door VSA sneller te signaleren en gericht advies te geven, willen we het verzuim verlagen en de inzetbaarheid van medewerkers vergroten.

1. Voorbereiding

Hoe wordt de VSA-poli in Amsterdam UMC gefinancierd?
De poli wordt gefinancierd door een subsidie van de Raad van Bestuur, binnen het HR programma 'Vitaal aan het werk'.
Zijn er kosten verbonden aan het spreekuur voor de medewerker?
Het spreekuur valt buiten de reguliere verzekerde zorg. Neem voor actuele informatie over eventuele kosten contact op via spreekuurvsa@amsterdamumc.nl.
Wie zijn betrokken geweest in de voorbereiding?
Er is vroegtijdig afgestemd met de huisartsen in de regio; zij zijn geïnformeerd over ons initiatief en uitgenodigd voor werksessies. Hierbij is afstemming geweest over de inhoud en toon van de adviesteksten. De huisarts houdt de regie bij behandeling en eventuele verwijzing indien nodig. Ook is afstemming geweest met de Arbodienst en bedrijfsartsen en leidinggevenden.
Wat vult dit spreekuur aan op het huidige zorgsysteem? Er is toch 1ste, 1.5de, 2de en 3de lijns zorg?
Iedere vrouw krijgt in haar leven te maken met minstens 1 vrouwspecifieke aandoening. De impact is groot, zowel op de vrouw als op de maatschappij. De kennis, bij vrouwen en zorgverleners, is onvoldoende, waardoor onder andere de tijd tot diagnose lang is. Ook zijn behandelingen gericht op symptoombestrijding in plaats van genezing of preventie. Er moet meer geïnvesteerd worden in vrouwspecifieke zorg om dit te verbeteren. Wij hopen met dit spreekuur een eerste stap te maken en vrouwen van klachten af te helpen. Het overweldigende aantal aanmeldingen benadrukt de urgentie en noodzaak.
Waarom kan dit niet bij de huisarts?
Met onze derdelijns blik, expertise en geavanceerde echo kunnen we de juiste triage verrichten en diagnose stellen en op die manier de vrouw, maar ook de huisarts helpen in wat passende behandelopties zijn en zo klachten verminderen. Voor huisartsen is het veel moeilijker om deze diagnose te stellen en het onderscheid te maken tussen wat normaal is en wat niet. Op de lange termijn is het belangrijk om tools te ontwikkelen die zowel vrouwen als huisartsen ondersteunen bij het herkennen en behandelen van vrouwspecifieke aandoeningen.
Hoe hebben jullie de campagne voor medewerkers vormgegeven?
Na 1 bericht op Intranet waren er direct zoveel aanmeldingen dat er een wachtlijst ontstond. Nadien is er geen promotie meer geweest over het spreekuur.

2. Uitvoering spreekuur

Is verwijzing van de huisarts nodig?
Nee, medewerkers kunnen zichzelf rechtstreeks aanmelden via het Intranet. Daar geven ze aan voor welk probleem ze advies willen en daarna volgt een vragenlijst ter voorbereiding op het consult.
Via welk systeem worden afspraken gemaakt?
Na aanmelding via Intranet wordt in EPIC een order geplaatst en Mijn Dossier aangemaakt. De medewerker kan vervolgens in Mijn Dossier zelf een afspraak inplannen.
Wie voert het consult uit?
Het consult wordt uitgevoerd door een ANIOS, samen met / gesuperviseerd door een gynaecoloog.
Hoelang duurt het consult en waarom?
Het consult duurt één uur. Hierin is ruimte voor een uitgebreide anamnese met impact van klachten op dagelijks leven en werk en indien nodig lichamelijk onderzoek inclusief een geavanceerde echo indien geïndiceerd. Daarna worden de behandelopties besproken met aandacht voor zelfmanagement. Ook omdat het consult eenmalig is, is gekozen voor deze duur.
Vindt er vooraf triage plaats op basis van de aanmeldgegevens?
Medewerkers kunnen zich aanmelden met menstruatiestoornissen (hevig bloedverlies, pijn), overgang/hormonale klachten en-of bekkenbodemproblemen (verzakking, incontinentie). Bij twijfel over de klacht kunnen ze contact opnemen om af te stemmen of een afspraak geïndiceerd is. De ervaring leert dat de meeste medewerkers met minstens 2 klachten komen.
Hoe wordt het consult geregistreerd?
Het consult wordt in EPIC genoteerd. Deze notitie is afgeschermd en alleen zichtbaar voor artsen van het VSA-team. Indien er een echo wordt gemaakt worden deze beelden opgeslagen in het dossier. Nadien wordt een brief met het persoonlijke advies naar de medewerker gestuurd via MijnDossier. Indien gewenst in cc naar de huisarts. In deze brief geven we een samenvatting van de klachten met vervolgens uitgebreid advies over behandelopties, zelfmanagement en leefstijladviezen en verwijzing naar betrouwbare informatiebronnen.
Waarom wordt er alleen advies gegeven en geen behandeling gestart?
Omdat het consult eenmalig is en het dan niet mogelijk is het effect van een behandeling te vervolgen en eventueel bij te stellen. Met ons advies willen we de vrouw zelf handvatten geven om verbetering van haar klachten na te streven (bijv. leefstijl, betrouwbare informatie), maar ook de huisarts richting geven waar deze klachten bij horen en wat passende behandelingen zijn. Indien nodig kan de medewerker zelf een vervolg met de huisarts plannen.
Welke informatie sturen jullie in de brief naar de medewerkers?
We hebben verschillende materialen ontwikkeld: flyer menopauze, webinars, overzicht van betrouwbare bronnen per probleem.
Kan ik deze informatie ontvangen?
We delen graag alles wat we ontwikkeld hebben voor het spreekuur. We vragen dan graag deelname aan ons onderzoek en inzet van de vragenlijsten.
Hoeveel spreekuurmomenten worden aangeboden?
Momenteel 4 tot 5 dagdelen per week.
Wat zijn de ervaringen tot nu toe?
Medewerkers komen met terechte hulpvragen en zijn heel dankbaar dat de werkgever deze mogelijkheid biedt. Ook zien we dat er vanuit alle verschillende functies binnen het ziekenhuis aanmeldingen komen.

3. Wetenschappelijk onderzoek

Wat is het doel van het onderzoek?
Het evalueren van een vrouwspecifieke aandoeningen (VSA) poli voor vrouwelijke medewerkers met als doel tijd tot de juiste diagnose verkorten.
Welke uitkomstmaten worden gemeten om het effect te evalueren? En hoe?
Middels vragenlijsten meten we: verbetering klachten, tijd tot diagnose, vitaliteit, werkplezier, ziekteverzuim, presenteïsme, tevredenheid, belemmerende/bevorderende factoren in het zoeken van hulp.
Wat is de opzet van het onderzoek?
Vragenlijst (max 10 minuten) voorafgaand (baseline) en na afloop bezoek VSA-poli na 3, 6 en 12 maanden. De baseline vragenlijst is de voorbereidende vragenlijst die alle medewerkers invullen. Indien er toestemming wordt gegeven voor deelname aan het onderzoek wordt die vragenlijst gebruikt.
Hoe kan mijn ziekenhuis deelnemen aan het onderzoek?
We streven naar gezamenlijk onderzoek doen de effectiviteit en impact van een VSA-poli goed in kaart te brengen in een consortium. Wij delen ons protocol en PIF en dan dient lokaal nWMO METC toestemming gevraagd worden. De vragenlijsten worden digitaal via Research Survey verstuurd, hierbij kunnen multiple sites worden toegevoegd en kunnen wij in de logistiek ondersteunen.

Contact

VSA in de media

Van klacht naar regie – het VSA-spreekuur